Trẻ nên làm quen AI sớm nhưng cần kiểm soát rủi ro

Nhiều phụ huynh hiện nay băn khoăn về định hướng nghề nghiệp cho con trong 15-20 năm tới, giai đoạn thị trường việc làm được dự báo sẽ thay đổi mạnh mẽ giữa kỷ nguyên công nghệ. Đây cũng là nội dung chính được đặt ra tại chuỗi talkshow "Kỷ nguyên AI - Thách thức và cơ hội gì cho con?" kết hợp workshop "Moonlight Artist", diễn ra tại ba cơ sở của Rino Edu gồm Rino Edu Linh Đàm ngày 12/9, Rino Edu Vinsmart Tonkin ngày 13/9 và Rino Edu 170 Nguyễn Tuân ngày 13/9.

Tại sự kiện, PGS.TS Phan Thế Công, Tiến sĩ Kinh tế, nguyên Viện trưởng, giảng viên cao cấp, đã chia sẻ những đánh giá và hướng dẫn cụ thể về cách tiếp cận trí tuệ nhân tạo (AI) cho trẻ em. Ông là người đã nghiên cứu và ứng dụng AI từ giai đoạn năm 2022 khi ChatGPT bùng nổ, trực tiếp đào tạo chuyển đổi số cho nhiều trường đại học, cơ quan, ban ngành và doanh nghiệp.

Theo PGS.TS Phan Thế Công, AI hiện đang được "bình dân hóa" trên diện rộng. Ở các quốc gia phát triển, tỷ lệ doanh nghiệp và người dân ứng dụng AI rất cao, có thể xử lý hàng nghìn công việc chỉ trong 15-30 phút. Việt Nam cũng đang bắt nhịp nhanh chóng với xu hướng này, do đó việc trẻ em làm quen với AI là xu thế tất yếu. Ông cho biết có thể cho trẻ tiếp cận AI từ giai đoạn mầm non, dưới 6 tuổi, đến tiểu học, nhưng nội dung và cách đặt câu lệnh cần được tinh chỉnh phù hợp với nhận thức từng lứa tuổi. Trẻ nhỏ không tự sử dụng trực tiếp mà thông qua sự sàng lọc, định hướng của phụ huynh và giáo viên, những người sẽ dùng AI để tạo ra đồ chơi, câu chuyện phù hợp rồi tương tác với trẻ.

Bên cạnh lợi ích, chuyên gia cũng chỉ ra một số rủi ro khi cho trẻ tiếp cận AI. Nếu lạm dụng, trẻ có thể lười tư duy, mất đi kỹ năng tính toán, viết lách hoặc xử lý tình huống thực tế. Một rủi ro khác đến từ hiện tượng "ảo giác AI", khi công cụ AI có thể đưa ra câu trả lời sai hoặc không chuẩn xác. Điều này đòi hỏi phụ huynh và giáo viên phải đọc chéo, kiểm chứng thông tin trước khi dùng để dạy trẻ.

Đáng chú ý, PGS.TS Phan Thế Công nhấn mạnh nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân khi sử dụng AI.. Từ đó, ông khuyến cáo tuyệt đối không đưa thông tin nhạy cảm lên các nền tảng AI, đồng thời cần kiểm soát gắt gao thời lượng sử dụng màn hình của trẻ.Ví dụ chỉ khoảng 30 phút với trẻ nhỏ hoặc 1-2 tiếng với trẻ lớn hơn, thời gian còn lại cần đan xen các hoạt động vui chơi, giải trí, thể chất.

Về cách đặt câu lệnh (prompt) hiệu quả, PGS.TS Phan Thế Công hướng dẫn phụ huynh nên yêu cầu AI đóng vai một chuyên viên hoặc giáo viên mầm non, sau đó nêu rõ bối cảnh và đối tượng, chẳng hạn "kể một câu chuyện về tình cảm gia đình cho bé 5 tuổi". Tiếp đó, phụ huynh cần cung cấp chất liệu thực tế, ví dụ bối cảnh gia đình Việt Nam vào buổi sáng sớm, khi bố chuẩn bị đưa con đi học còn mẹ chuẩn bị bữa sáng, con biết giúp đỡ bố mẹ và nói lời cảm ơn, để AI dựa vào đó viết ra một câu chuyện đơn giản với ngôn từ phù hợp lứa tuổi. 

Theo ông, để câu trả lời đạt độ chuẩn xác cao, có thể lên tới 90-95%, phụ huynh hoặc giáo viên nên cung cấp trước dữ liệu chuẩn như sách giáo khoa, văn bản quy định cụ thể, giúp AI khoanh vùng câu trả lời thay vì lấy dữ liệu không kiểm chứng trên toàn cầu. Ông cũng gợi ý có thể cân nhắc mua tài khoản AI trả phí, với mức giá khoảng 550.000 đồng, để sử dụng các mô hình ngôn ngữ sâu hơn, cho kết quả chuẩn xác và đầy đủ tính năng hơn.

Cũng tại sự kiện, đại diện Rino Edu cho biết thay vì học vẹt, để làm chủ và điều khiển được công nghệ trong tương lai, trẻ cần được rèn luyện 4 kỹ năng cốt lõi của thế kỷ 21, gọi tắt là 4C, gồm tư duy phản biện, giao tiếp, sáng tạo và hợp tác. Đại diện Rino Edu giới thiệu mô hình học tập kết hợp giữa trực tiếp tại trung tâm và nền tảng số, trong đó đơn vị này sử dụng công nghệ AI để đánh giá khách quan 4 kỹ năng của học sinh, giúp chỉ ra chính xác tỷ lệ hoàn thiện kỹ năng, điểm mạnh và những điểm cần cải thiện mà phương pháp truyền thống dễ bỏ sót. Từ dữ liệu đánh giá đó, lộ trình học của từng học sinh được thiết kế chuyên biệt, bám sát năng lực thực tế.

Theo đại diện Rino Edu, việc học ngôn ngữ hiệu quả phụ thuộc 80% vào sự bền bỉ, tức tần suất luyện tập, chứ không chỉ ở năng khiếu. Vì vậy, nền tảng của Rino Edu cung cấp các bài tập ngắn, giúp trẻ duy trì thói quen luyện tập khoảng 30 phút mỗi ngày tại nhà mà không bị áp lực hay quá tải, qua đó giải quyết bài toán nhiều phụ huynh không có đủ thời gian đồng hành sát sao cùng con mỗi tối.

Rino Edu là hệ sinh thái học tập ứng dụng công nghệ AI, cung cấp các chương trình Toán và Tiếng Anh cho học sinh. Trong đó, Rino English là chương trình Tiếng Anh chuẩn quốc tế, tập trung phát triển bốn kỹ năng Nghe, Nói, Đọc, Viết và khả năng giao tiếp thực tế cho trẻ. Chương trình kết hợp phương pháp học gợi mở Inquisitive Learning, công nghệ AI hỗ trợ luyện phát âm và theo dõi tiến độ, cùng đội ngũ giáo viên trực tiếp tạo kết nối, quan sát và dẫn dắt trẻ giao tiếp. Học sinh có thể học trực tuyến hoặc trực tiếp tại hệ thống trung tâm Rino Edu, tùy theo chương trình học.